Lozan’da yapılacak barış görüşmelerinin İzmir’de olması için Türktarafı teklif götürür. Böylece yabancı delegeler, yanmış yıkılmış İzmir’igörecekler, Türk tarafı işgalin tahribatını göstererek pazarlık gücünüartıracaktı. Yine galip bir devletin topraklarında yapılacak barış görüşmelerio devletin lehinde olacağı aşikârdı.

Lozan’da İsmet İnönü’den Ermeni suikastlarından dolayı arabasınaTürk bayrağı takmaması isteniyor. İnönü yetkililere güvenliği sağlamak sizinsorumluluğunuzda, suikast olursa da olur ben makam arabamdan bayrağımı indirmemder.

Lozan görüşmelerinin kesintiye uğradığı bir dönemde İzmir I. İktisatKongresi yapılır. Bu kongreyle, her ne kadar Türkiye Rusya’ya yanaşmış gibigörünse de serbest piyasadan vazgeçmeyeceğini göstermiş oluyordu. Türkiye, batıblokta yer almak istediğini İngiltere’ye dolaylı yolda ifade ediyordu. YineTürk delegelerinin daha şapka inkılabı olmadan Lozan görüşmeleri sırasındaşapka giymesi bu bakımdan manidardır. Türkiye böyle davranarak batı bloğununLozan’ı imzalamasını kolaylaştırmak mı istemiştir, bilinmiyor.

“İngiltere Dışişleri bakanı Lord Curzon Lozan Antlaşmasıimzalandıktan sonra Türk heyeti başkanı İsmet İnönü’ye: “Antlaşmadaistediklerimizi yeni Türkiye’yi temsil ettiğinizi söyleyerek hep geriçeviriyorsunuz. Hiçbir isteğimizi kabul etmemeniz üzerine bunları işe yaramıyordiye çöp tenekesine attığımızı sanmayınız. Her birini zamanı geldiğinde ortayaçıkartmak üzere cebimize koyuyoruz.”

Lozan Barışı’nda her iki tarafta mutlu olmamıştır. Aslında buhoşnutsuzluk, her iki tarafında birbirine taviz vermesinden kaynaklanıyor.Ancak hangi tarafın daha çok taviz verdiği bir tartışma konusudur. I. TBMM’dedoğrudan Osmanlı Mebusan meclisinden doğal üye olarak katılan milletvekillerivardır. Bu vekiller işgal altında olmasına rağmen Misakı Milli kararlarınıalmıştır. İşte bu vekiller, Misakı Milliden taviz verilerek imzalanan LozanBarışına çok sert tepki koydular. Hatta Lozan heyetini içeri sokmamakla tehditettiler. Dolayısıyla bu meclisin Lozan’ı onaylaması beklenmediğinden seçimyenilendi yeni oluşturulan meclis Lozan’ı onayladı. Mustafa Kemal, Anadolu coğrafyasında sıkışıpkaldığımızın farkındaydı. Musul, Boğazlar, Batı Trakya, Ege Adaları, Hataykonusunda tavizler verilmişti. Ama bu mevzular Atatürk’ün aklının birduruyordu. Ancak o vatan toprağının kıymetini bildiği için ülkeyi Enver Paşagibi yeni bir maceraya sürüklemeyi uygun bulmamaktaydı. Lozan’dakapitülasyonlar konusunda Türk delegeleri taviz vermemiştir. Ancak kapitülasyonhükmünün uygulanması için yabancı devletler 5 yılık bir süre istemiştir.Türkiye 5 yıl kapitülasyonlara devam edilebileceği hükmünü kabul etmiştir.Lozan’da Türkiye, Osmanlıların 1912’den önceki borçlarının % 62’sini, 1912 yılındansonraki borçlarının %76’sını ödemeyi kabul eder. (Kalan borç Osmanlı’dan kopandiğer milletlere taksim edilir. Teknik olarak Osmanlı’nın hangi coğrafyalarayatırım yaptığını tespit etmek güç olduğundan kalan borç taksimi devletlerintoprak büyüklüğüne göre yapılmıştır.) Türkiye’ye düşen borç miktarı altındeğerinden çıkarılıp paraya bağlanmıştır. Sabit faiz uygulamak suretiyle borcunbelli bir zaman diliminde ödenmesine karar verilmiştir. Borcun kâğıt parayaçevrilmesi borçlu için çoğu kez avantajlıdır. Çünkü para değeriniyitirebilir. Nitekim de Lozan sonrasıparaların kıymetinde önemli düşüşler yaşanmıştır. Böylece Türkiye borcunubeklenenden ve taahhüt edilen daha kısa sürede ödemiştir. Lozan’dan sonra bellibir müddet Türkiye’den gümrük vergi oranlarını artırmamasını yabancı güçlerTürkiye’ye kabul ettirmiştir. Bu nedenle 1930 yılına kadar Türkiye sürekli dışticaret vermiştir. Türkiye, Lozan’ın imzalanmasına müteakip eski yüklerdenbirden kurtulmamıştır. Ne zaman Lozan’dan kalma bir sorunu Türkiye çözmeyekalksa Türkiye’nin başına iş açılmıştır. Musul sorununun çözümü aşamasında ŞeyhSait isyanı, Hatay sorunu çözülürken de Dersim olayları buna örnektir. Hatay’ınanavatana katılmasıyla Dersim bölgesinde Hatay hattından kaçakçılığın önünegeçmek için alınan önlemler rahatsızlığa neden olmuştur.

Lozan sonrasında mübadele sorunu da çıkar. Hem megalo idea’dandolayı hem de ekonomik nedenlerden Yunanistan Anadolu’da daha Rum kalsın ister.1,5 milyon Ortodoks’un Yunanistan’a göç ettirilmesi o ülkenin ekonomisinisarsıyor. İstanbul’daki Rumlar göç ettirilmeyecektir. Ama İstanbul’un sınırlarınerede başlayıp nerede bitmektedir. Bununla ilgili Yunanistan’la Türkiyearasında ciddi sorunlar çıkar(establish sorunu). Batı Trakya hariç,Yunanistan’dan Müslümanlar Anadolu’ya göç ettiriliyor. Öte yandan Mustafa KemalMusul’da Türkmen varlığının devamından yanadır.