Türkler, ölümle ilgili binlerce yıldır süregelen usul ve adetler sonucunda cenaze ve defin törenleri, kabir ve mezar taşı geleneği meydana getirmiştir. Ölenin ruhunu rahat ettirmek, manevi aklını yaşatmak, bedeninden arta kalanları korumak amacıyla ortaya çıkan bu gelenek bir dine geçilirken dahi terk edilmemiş, yeni dinin bilgileriyle uyumlu kılınmıştır.
Kültür ve inanç dairesinde gelişen bu anlayışla zır-ı zemin, bark, kümbet, kurgan, oba, kereksür, kegür, türbe, anıt gibi kelimelerle ifade ettiğimiz kabirler inşa ettik. Kimileri mimari eser niteliğinde tezahür eden ata kabirleri, her zaman ilgimize mazhar olmuştur. Ancak harabeye dönüp kaybolmaya yüz tutmuş mezar yerleri ise kalbimizde, derin bir acının izini bırakmıştır.
Ecdadın sükût ile yatmakta olduğu ebedi istirahatgahlarından bazılarını aşağıda açıkladım. Hatıralarını tazimle yâd ediyorum.
1. Bumin Kağan (d. ? - ö. 553) Göktürk Devletinin kurucusudur. Mezarı Moğolistan Orhun Vadisinde Atalar mezarlığındadır.
2. Bilge Kağan (d. ? - ö. 734) II. Doğu Göktürk Kağanıdır. Taş Sandukası Moğolistan Orhun Vadisinde Atalar mezarlığındadır.
3. Satuk Buğra Han (d. 924 - ö. 955) Karahanlılar Devletinin III. Kağanıdır. Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinde büyük vazife üstlenmiştir. Mimari şaheser olan türbesi Çin İşgali altındaki Doğu Türkistan’ın Kaşgar Eyaleti Artuç İlçesindedir.
4. Gazneli Mahmut Tegin (d. 971 Gazne - ö. 1030 Gazne) Gazneli Devletinin kurucusudur. Hindistan’ı fethetmiştir. Taş yapı Türbesi Gazne’dedir.
5. Selçuk Bey (d. ? - ö. 1007 Cend) Büyük Selçuklu Devleti’nin kurucusudur. Mezarı kayıp Cend şehrindedir.
6. Çağrı Bey (d. 989 Horasan - ö. 1060 Serahs) Kayıp mezarı ve türbesi Türkmenistan’ın Merv (Sultan Kale) Şehrindedir. Merv Şehri, bugün İran sınırları içerisinde kalan Nişabur Vilayetine kadar genişlemiştir.
7. Tuğrul Bey (d. 990 Horasan - ö. 1063 Rey) Büyük Selçuklu Devleti’ni kardeşi Çağrı Bey ile birlikte yönetmiştir. Mezarı ve türbesi Selçukluların o dönemdeki başkenti İran (Güney Azerbaycan)’ın Rey kentindedir.
8. Alparslan (d. 1029 Horasan - ö. 1072 Buhara) Büyük Selçuklu Devletinin III. Kağanıdır. Naaşı Türkmenistan’ın Merv (Sultan Kale) şehrindeki Cuma Cami haziresine defnedilmiştir. Cami ve mezar yeri kayıptır.
9. Melik Şah (d. 1055 İsfahan - ö. 1092 Bağdat) Türbesi, Selçuklu ve Safevilere başkentlik yapan İsfahan’ın Ahmet Abad bölgesindeki Darül Betik Medresesindedir. Türbe son derece bakımsız bir haldedir.
10. Berkyaruk (d. 1081 İsfahan - ö. 1104 İsfahan) Büyük Selçuklu Devletinin V. Kağanıdır. Türbesi Darül Betik Medresesindedir.
11. Kutalmış Bey (d.? - ö. 1063 Damgan) Selçuklu atası, Büyük Selçuklu Devletinin varisi ve Selçuk Beyin oğlu Arslan beyin çocuğudur. Sultan Alparslan ile giriştiği taht kavgasında ölmüştür. Naaşı, Güney Azerbaycan (İran)’ın Rey kentindeki Tuğrul Bey türbesindedir.
12. Kutalmışoğlu Süleyman Şah (d. ? Horasan - ö. 1086 Halep) Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusudur. Türbesi Halep (Suriye)’teki Şerefüddevle Müslim Cami haziresindedir.
13. I. Kılıç Arslan (d. 1079 Horasan - ö. 1107 Habur) Türkiye Selçuklu Devletinin ikinci sultanıdır. Naaşı Silvan'da Kubbetüssultan isimli mezarlıktadır. Mezarlık ve mezar yeri kayıptır.
14. Ahmet Sencer (d. 1086 Sincar - ö. 1157 Bağdat) Büyük Selçuklu Devletinin son Kağanıdır. Türbesi Türkmenistan’ın Merv (Sultan Kale) şehrindedir.
15. I. Mesut (d. 1095 Konya - ö. 1156 Konya) Türbe ve mezarı Konya Alaeddin Camisindedir.
16. Atsız Uvak (d. ? Horasan - ö. 1079 Dımaşk) Büyük Selçuklu beyi Atsız Uvak, Kudüs fatihidir. Hanedan mensubu değildir. Tutuş tarafından yay kirişi le boğularak öldürülmüş ve Dımaşk’ta defnedilmiştir. Mezarı kayıptır.
17. Atsız Kızılarslan (d. 1097 Harzem - ö. 1156 Habuşan) Büyük Selçuklu’nun devamı Harzemşahlar devleti kurucusudur. Kayıp mezarı, bugünkü İran sınırları içinde kalan Kuzey Horasandaki Faruc şehristanı başkenti Habuşandadır.
18. Celaleddin Harzemşah (d. ? - ö. 1231 Diyarbakır) Harzemşahlar Devleti’nin son hükümdarıdır. Naaşı Silvan'da Kubbetüssultan isimli mezarlıktadır. Mezarlık ve mezar yeri kayıptır.
19. Mengücek Gazi (d. ? - ö. 1118) Sultan Alparslan’ın komutanı, Mengücek Beyliğinin kurucusudur. "Sultan Melek" isimli Türbesi Kemah (Eğin)’tadır.
20. Cihan Şah ( d. ? - ö. 1467) Karakoyunlu Devletini imparatorluk boyutlarına ulaştıran büyük mirza. Naaşı Doğu Azerbaycan (İran)’ın yönetim merkezi Tebriz’de kendi yaptırdığı Muzafferîye türbe ve imarethanesindedir.
21. Kara Yusuf (d. 1357 - ö. 1420) Karakoyunluların kurucu hükümdarıdır. Azerbaycan seferi sırasında Tebriz yakınlarında Ucan yaylasında ölmüş ve naaşı Van Erciş'e getirilerek defnedilmiştir.
22. Uzun (Uluğ) Hasan (d. 1423 Diyarbakır - ö. 1478 Tebriz) Akkoyunlu Devletinin kurucusudur. Türbesi ve naaşı Doğu Azerbaycan (İran)’ın yönetim merkezi Tebriz’deki Nasriyye Medresesi ve Camii haziresindedir.
23. Şah İsmail (d. 1487 Erdebil - ö. 1524 Tebriz) Türk Safevi Devleti Şahıdır. Naaşı, Güney Azerbaycan (İran)’ın eyalet merkezi olan Erdebil’deki türbesindedir.
24. Nadir Şah (d. 1688 Dergez - ö. 1747 Fethabad) Safevi topraklarında Afşar Hanedanlığı kurucusudur. Türbesi, naaşı, müze ve heykeli İran Horasan’ın eyalet merkezi Meşhed’dedir.
25. II. Kılıç Arslan (d. 1113 Konya - ö. 1192 Konya) Türkiye Selçuklu Devleti’nin VI. Sultanıdır. Türbesi Alaeddin Camisindedir.
26. I. Gıyaseddin Keyhüsrev (d. 1164 Konya - ö. 1211 Alaşehir) Türkiye Selçuklu Devleti’nin VII Sultanıdır. Türbesi Alaeddin Camisindedir.
27. I. Alâeddin Keykubat (d. 1192 Konya - ö. 1237 Kayseri) Türkiye Selçuklu Devleti’nin XII. Sultanıdır. Türbesi Alaeddin Camisindedir.
28. Karamanoğlu Mehmet Bey (d. ? Karaman - ö. 1280 Karaman) Karamanoğlu Devletinin II. Beyidir. Türbesi Karaman İli Ermenek İlçesi Balkusan Köyündedir.
29. Melik Gazi (d. ? - ö. 1134) Danişmendli beyliğinin kurucusudur. Kayseri Fatihi Melik Gazi’nin Türbesi Kayseri Pınarbaşı İlçesindeki Melik Gazi Köyündedir.
30. I. İzzeddin Keykavus (d. 1184 Kayseri - ö. 1220 Viranşehir) Türkiye Selçuklu Devleti’nin XI. Sultanıdır. Türbesi Sivas Valiliği karşısındaki Darüsşifadadır.
31. Alaeddin Eretna (d. 1344 - ö . 1352) Orta Anadolu’da Eretna devletinin kurucusudur. Uygur Türkü Alaeddin Eretna'nın türbesi Kayseri’nin güney doğusuna düşen ve bugün Askeri Garnizon alanı içerisinde bulunan Köşk Medresesindedir.
32. Aydınoğlu Mehmed Bey (d. ? - ö. 1334) Büyük Menderes yöresinde babasının adıyla anılan Aydınoğlu beyliğinin kurucusudur. Türbesi Ödemiş İlçesi Birgi Ulu Camii (Aydınoğlu Mehmed Bey Camii) haziresindedir.
33. Kadı Burhaneddin Ahmet Bey (d. 1344 - ö. 1398) Eratna Devletinin Veziri ve Kadı Burhanettin Devletinin Kurucusudur. Sivas Sultanı Kadı Burhanettin Beyin Türbesi Sivas İli Kale Mahallesi Kayseri kapısındadır.
34. Emir Timur (d. 1336 Hoca Ilgar - ö. 1405 Otrar) Türk Timur Devleti kurucusudur. Türbesi, Naaşı ve Heykeli Semerkant’ta Gur Emir Camiindedir (Özbekistan).
35. Uluğ Bey (d. 1395 Sultaniye - ö. 1449 Viranşehir) Türk Timur Devleti’nin dördüncü sultanıdır. Türbesi ve Naaşı Semerkant’ta Gur Emir Camiindedir (Özbekistan).
36. Babür Şah (d. 1483 Fergana - ö. 1530 Agra) Babası, Emir Timur’un torunu Fergana Emiri Ömer Mirza’dır. Muhammed Babür Şah, Babür Hanedanlığının kurucusu ve ilk hükümdarıdır. Öldüğünde Agra’ya gömüldü. Naaşı 1539 da Kabil’e kendisinin yaptırdığı Babür Türbesine nakledildi.
37. Gazi Gündüzalp (d. ? - ö. ?) Osman Gazi’nin dedesi olduğunu yazan kaynaklar vardır. Hırkatepe’de medfundur. Ankara’nın Beypazarı İlçesi Hırkatepe Köyü’ndeki mezarı 2001 yılında yenilenerek Türbe haline getirilmiştir. Fatih dönemi Sadrazamlarından Karamanlı Mehmed Paşa ile Enverî “Düstûrnâme-i Enverî” adlı eserinde, Yazıcızâde Âli “Tevârih-i Al-i Selçuk” adlı eserinde Ertuğrul’un babasının adını Gündüzalp olarak verilmiştir.
38. Süleyman Şah Kayaalpoğlu (d. ? - ö. ?) Mezar yeri belli değildir. Osman Gazi’nin Dedesi olduğunu yazan kaynaklar vardır. Âşıkpaşazâde “Âşıkpaşazâde Tarihi” adlı eserinde, Neşrî “Kitab-ı Cihannüma” adlı eserinde, Hasan bin Mahmûd el-Bayâtî “Câm-ı Cem-Âyîn” adlı eserinde, Şükrullah “Behcetü’t Tevârih” adlı eserinde Ertuğrul’un babasının adını Süleyman Şah olarak vermiştir. Suriye topraklarındaki Caber Kalesinden 2015 Şubat ayında Birecik İlçemizin karşısındaki Suriye / Eşme Köyüne nakil yapılan Süleyman Şah türbesindeki naaşın kime ait olduğuna dair bir tespit yapılmamıştır.
39. Ertuğrul Gazi (d. ? - ö. ?) Osman Gazinin babasıdır. Bilecik Söğüt’te medfundur. Türbe banisi Sultan I. Mehmet’tir. Türbe, Cumhuriyet döneminde restore edilmiştir.
40. Osman Gazi (d. 1258 Osmancık - ö. 1326 Söğüt) Osmanlı İmparatorluğunun kurucusudur. Türbesi Bursa Tophanededir.
41. Orhan Gazi (d. 1281 Söğüt - ö. 1362 Bursa) Osmanlı İmparatorluğunun 2.padişahıdır. Türbesi Bursa Tophanededir.
42. Murad Hüdavendigar (d. 1326 Bursa - ö. 1389 Kosova) Osmanlı İmparatorluğunun 3. padişahıdır. Türbesi Çekirge Hüdavendigar Camiindedir. Kosova Savaşı’nda şehit edilince iç organları Kosova’ya, naaşı ise Bursa Çekirge’deki adını taşıyan cami haziresine defnedilmiştir.
43. Alâeddin Halil Mirza Bey (d. ? - ö. 1348) Karamanoğlu Devletinin 8. Beyidir. Türbesi Karaman İli Hisar Mahallesindedir.
44. Fatih Sultan Mehmet (d. 1432 Edirne - ö. 1481 Hünkâr Çayırı) Osmanlı İmparatorluğunun 7. Padişahıdır. Türbesi ve naaşı İstanbul Fatih Camii haziresindedir.
45. Yavuz Sultan Selim ( d. 1470 Amasya - ö. 1520 Çorlu) Osmanlı İmparatorluğunun 9. Padişahıdır. Türbesi ve naaşı İstanbul Sultan Selim Camii haziresindedir.
46. Kanuni Sultan Süleyman (d. 1494 Trabzon - ö. 1566 Macaristan) Osmanlı İmparatorluğunun 10. Padişahıdır. Türbesi ve naaşı İstanbul Süleymaniye Camii haziresindedir.