Birçok çalışan, işinden ayrılmayı planlarken yıllarca verdiği emeğin karşılığı olan tazminatını alıp alamayacağını merak ediyor. Kamuoyunda dolaşan yaygın inancın aksine, iş yerinden ayrılan her personelin otomatik olarak tazminat alma hakkı bulunmuyor. Yasalarla güvence altına alınan bu hakkın doğabilmesi için mevzuatta belirtilen çok net ve kesin şartların yerine getirilmesi gerekiyor.
Tazminat için ilk kural: 1 yıllık çalışma süresi
İş kanunlarına göre, bir çalışanın kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için karşılaması gereken en temel şart, aynı işverene bağlı olarak kesintisiz en az 1 yıl (12 ay) çalışmış olmasıdır. Bir yıldan daha kısa süren iş sözleşmelerinin sonlanması durumunda, ayrılma nedeni ne olursa olsun işçiye herhangi bir kıdem ödemesi yapılmıyor.
Bunun yanı sıra işten çıkış şekli de büyük önem taşıyor.
Hangi durumlarda istifa eden personel tazminat alabilir?
Çalışanın kendi isteğiyle işten ayrılmasına rağmen kıdem tazminatını alabildiği "haklı fesih" ve özel durumlar şu şekilde sıralanıyor:
-
İşveren Kaynaklı İhlaller: Çalışanın maaşının zamanında ödenmemesi, sigorta primlerinin gerçek maaş üzerinden değil de eksik yatırılması veya iş yerinde hakaret, kötü muamele (mobbing) gibi durumlara maruz kalınması halinde işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshederek tazminatını talep edebiliyor.
-
Askerlik ve Evlilik: Erkek çalışanlar zorunlu askerlik görevlerini yerine getirmek için işten ayrıldıklarında tazminatlarını alabiliyor. Kadın çalışanlara ise evlendikleri tarihi takip eden 1 yıl içerisinde işten ayrılmaları koşuluyla tazminat hakkı tanınıyor.
-
Emeklilik Hakkının Kazanılması: Emeklilik için gereken yaş dışındaki şartları (prim gün sayısı ve sigortalılık süresi) tamamlayanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan (SGK) alacakları "Kıdem tazminatı alabilir" yazısı ile işverene başvurarak tazminatlarını alıp işten ayrılabiliyor. Bu durum özellikle 8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar için büyük bir avantaj sağlıyor.
İşten çıkarılma durumunda haklar nasıl korunuyor?
• İşveren tarafından sözleşmenin feshedilmesi durumunda kıdem tazminatı ödenip ödenmeyeceği, işten çıkarma nedenine bağlıdır.
• “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller” (hırsızlık, devamsızlık, güveni kötüye kullanma vb.) nedeniyle işten çıkarılan çalışanlara kıdem tazminatı ödenmez.
• Performans düşüklüğü, şirket küçülmesi veya ekonomik nedenlerle işten çıkarılan çalışanlara ise kıdem tazminatı ödenmelidir.
• Çalışanlar, kulaktan dolma bilgilerle fevri kararlar almamalıdır.