Standart emeklilik prosedürlerinde yaş, hizmet süresi ve yüksek prim günleri aranırken, malulen emeklilik sisteminde yaş şartı tamamen devreden çıkıyor. SGK'nın istatistiklerine göre, Türkiye'de malulen emekliliğe ayrılanlar incelendiğinde, psikiyatrik hastalıklara sahip bireyler kanser hastalarından hemen sonra ikinci en kalabalık grubu oluşturuyor. Eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş, kurumun onay verdiği ruhsal rahatsızlıklar listesinin oldukça geniş kapsamlı olduğuna dikkat çekiyor.
Erken Emeklilik İçin Hangi Yollar İzleniyor?
İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre, psikolojik rahatsızlığın kişinin ilk sigortalı olduğu tarihten daha sonra ortaya çıkmış olması büyük önem taşıyor. Bu koşulu sağlayanlar için önlerinde iki farklı emeklilik rotası bulunuyor:
-
Malulen Emeklilik Kriterleri: Bireyin meslekte kazanma veya çalışma gücünün en az %60'ını kaybetmiş olması gerekiyor. Bu yolla emekli olabilmek için 10 yıllık sigortalılık süresi ve 1800 gün prim ödemesi yeterli kabul ediliyor. Eğer hasta, günlük yaşamını sürdürebilmek için "başka birinin sürekli bakımına muhtaç" durumdaysa, 10 yıllık sigortalılık süresi şartı da tamamen kaldırılıyor.
-
Engelli Emekliliği Kriterleri: Çalışma gücündeki kayıp oranı %40 seviyelerinde olan vatandaşlar bu yola başvurabiliyor. Bu kategoride emeklilik şartları; kişinin sigorta sistemine ilk giriş tarihine ve engel oranına göre esneklik gösteriyor. İstenen şartlar 15 yıl sigortalılık / 3600 prim gününden başlayarak, 18 yıl sigortalılık / 4680 prim gününe kadar kademeli olarak değişiklik gösteriyor.
SGK Listesinde Hangi Psikolojik Hastalıklar Var?
Karakaş'ın paylaştığı ve SGK'nın temel aldığı resmi "Psikiyatrik Hastalıklar ve Çalışma Gücü Kaybı Kriterleri" tablosunda yer alan rahatsızlıklar, genellikle tedaviye direnç gösteren ve hastanın işlevselliğini bozan durumlardan oluşuyor. Tabloda öne çıkan bazı başlıklar şunlar:
-
Zeka Gerilikleri: Öz bakımını yapamayan, tek başına sokağa çıkamayan IQ 50 ve altı durumlar ile işlevselliği bozan IQ 51-69 arası durumlar.
-
Şizofreni ve Benzeri Bozukluklar: Şizofreni, şizoafektif bozukluklar, sanrısal bozukluklar ve atipik psikozlar (Tedaviye rağmen çalışma olanağı vermeyen veya kısmen veren durumlar).
-
Bipolar Bozukluk: Tedavi ile düzelmeyen, ilerleme gösteren ve hastanın çalışmasına engel olan şiddetli bipolar vakaları.
-
Ağır Depresyon ve Travma Bozuklukları: Birden fazla tedavi yöntemine (ilaç, psikoterapi, EKT vb.) dirençli olan ağır unipolar depresyon, şiddetli kronik obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ve kronik travma sonrası stres bozukluğu (TSSB).
-
Organik Temelli Rahatsızlıklar: Beyin hasarı veya işlev bozukluğuna bağlı gelişen davranış bozuklukları (Örn: Frontal lob sendromu, demansiyel tablolar).
-
Gelişimsel Bozukluklar: Otizm ve ilişkili diğer yaygın gelişimsel bozuklukların ağır düzeyde işlevsellik kaybına neden olan türleri.