Erbeyli Köyü, Aydın iline bağlıdır. Cumhuriyetin ilk yıllarında hedef olan bilimi rehber edinmiş kuşaklar yetiştirme amacına müteallik, laik, milli ve çağdaş eğitim anlayışı Aydın ili genelinde de uygulanmaya gayret gösterilir. Okuma yazma oranı Cumhuriyet ilk kurulduğu yıllarda %5 bile değildir. (Kartekin, 1973: 46) Öncelikle bu sorunu çözmek gerekmektedir. Bu sorunun çözümü için Millet Mektepleri uygulamasına gidilir. (Şahin, 1992:213-214) İlköğretim önemsenir ve yaygınlaştırılır. Bunun için Osmanlı’dan kalma okulların durumları iyileştirerek onlarda eğitime devam edilirken yeni ilkokul binaları da inşa edilir. İlin en eski okullarından olan Güzelhisar İlkokulu ve Cumhuriyet İlkokulu eski Osmanlı mekteplerinin dönüştürülmesiyle ortaya çıkar. (Cumhuriyetin 15.Yılında Aydın, 1938: 60-62) Bunun yanında 1923’ten incelememizin başlangıcı 1933’e kadar Aydın’da okul sayısı 169’a ulaşır. Türk Ocakları ardından Halkevlerinin faaliyetlerinin Aydın ili eğitimine katkıları yadsınamaz. Tiyatro, seminer, sinema, fotoğrafçılık gibi pek çok alanda faaliyet gösteren Halkevleri halkın eğitimine ve Cumhuriyet ideallerinin benimsenmesine ciddi katkı sağlar. (Akdağ, 2018:135-142) Aydın’da Ticaret Ortaokulu, Leyli Sinai İdadisi şeklinde mesleğe yönelik okullar açılır. Bunlardan Ticaret Ortaokulu çok partili yaşam geçiş sürecinde liseye dönüşür. Belli merkezlerde Köy Enstitüleri kurulur. Bunlardan bir tanesi 1944 yılında kurulan Aydın ili Ortaklar Köy Enstitüsü’dür.
Erken Cumhuriyet döneminde eğitim yatırımlarının önündeki en büyük engel 1929 Dünya ekonomik buhranı olur. Bu buhran Türkiye’de o denli etkili olur ki yeni kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası’na halkın kontrolsüz bir akını olur(Hizmet, 8 Eylül 1930) Devletin rejimi tehlikeye düşünce parti kendi kendini kapatır(Baysan, 1997:172-173). Çok partili yaşam geçiş başarısız olur. Her alanda bir olumsuzluk yaşanır. Aydın ili okul yatırımları açısından iki dönem bir duraklama yaşar. Bunlardan ilki bahsi geçen bu dönemdir. Diğeri ise II. Dünya Savaşı yıllarıdır. Bu yıllar bu araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. II. Dünya Savaşı’ndaki sıkıntılar çeşitli illerde olduğu gibi Aydın ilinde de ciddi eğitim sorunlarını beraberinde getirir. Aydın’ın eğitim durumuyla ilgili yapılan değerlendirmelerde 1940’tan 1948’e kadar Aydın merkezde ilkokullarda sınıfların kalabalık olduğu ifade edilir. İktidar partisi CHP kongrelerinde Aydın merkeze en az dört tane daha ilkokulun acilen yapılması gerektiği vurgulanır. Kimi ilkokulların geçici binalarda hizmet vermesi de eleştiri konusu olur. (CHP Aydın İl Kongresi (3.12.1948) İlçe Kongrelerinden Gelen Dileklerin Özeti, s.1) Anadolu’nun en seçkin kentlerinden Nazilli için söz konusu dönemle ilgili verilecek eğitim istatistiği karşılaşılan sorunları bize açıkça göstermektedir. 1946 itibariyle Nazilli’de kent merkezinde kız çocuklarının % 42’si, erkeklerin ise % 17’si; köylerdeyse kız çocuklarının % 51’i, erkeklerin % 21 okula devam etmemektedir. Diğer bir ifadeyle toplamda 5.789 kız çocuğundan sadece 2.985 kişisi ilkokula gidebilmektedir. 6.385 erkek çocuğunun 4.793’ü okula devam edebilmektedir. Kızlarda okula gitmeme oranı % 49, erkeklerde ise % 25 olur. Nazilli merkez ilçede 4, köylerde 35 olmak üzere toplam 39 tane okulda eğitim-öğretim faaliyetini yürütülmektedir. İlçeye bağlı 72 köyün yarısından fazlasında ilkokul yoktur. Nazilli’de ortaokulunda okuyan 371 öğrencinin sadece 79’u kızdır. İlçede 1.795 kişi merkezde, 5.984 kişi köylerde olmak üzere toplam 5.984 öğrenci vardır. 36 öğretmen merkezde, 62 öğretmen değişik köylerde olmak üzere toplam öğretmen sayısı 98’dir. Her öğretmene ortalama 79 öğrenci düşmektedir. (Demokrat İzmir, 16 Mayıs 1946). Aydın ilinin tamamında eğitim alanında benzer sorunlar yaşanmaktadır. Bazen yeni yapılan okul binaları öğretmen yokluğundan zamanında açılamamakta, açılış bir sonraki seneye ertelenmektedir. Muhalif gazeteler bu durumu öğretmen yokluğuna değil ekonomik sorunlara bağlar. (Demokrat İzmir, 30 Ekim 1948) Çok partili yaşama geçiş sürecinde eğitim sorunları sadece öğrenci ve bina boyutunda değildir. Eğitim çalışanları ciddi sorunlar yaşar. Öğretmenlerin maaş ve özlük sorunları ciddidir. Bu nedenle Aydın’da görev yapan öğretmenler Milli Eğitim Bakanlığı’na açık mektup yazıp, sorunlarına çözüm bulunmasını isterler. (Anadolu, 10 Eylül 1948)
Aydın ilinde okullaşma oranında gözle görülür değişim 1945-1950 yılları arasında gerçekleşir. 1946 başında dönemin Aydın Valisi Salim Gündoğan 4 yıl içerisinde okulsuz köy bırakmamayı amaçladıklarını söyler. (Anadolu, 2 Ocak 1946) Rüknettin Nasuhioğlu’nun Aydın valiliği döneminde eğitim sorunlarını çözmek için kendi başkanlığında kaymakamlar, il süreli komisyon üyeleri, bayındırlık ve milli eğitim müdürleri, müfettiş ve memurları, gezici başöğretmenler ve köy muhtarlarının katıldıkları bir toplantı yapılır. Bu ciddi çabalar sonucunda 1948 itibariyle Aydın ilinde ilkokul sayısı 105’ten 205’e ulaşır. Aynı yıl itibariyle 64 okul ve 34 öğretmen evi (lojman) inşaatı ise devam etmektedir. Bunların yanı sıra 20 öğretmen evi daha yapılması planlanmaktadır. Bütün iyi niyetli girişimlere rağmen köy okullarının kadro eksiği hayli fazladır. Bu eksikliği gidermek için 591.000 lira bakanlıktan yardım ödeneği istenir. 1948 yılı verilerine göre Aydın’da 248 köyde okul bulunmamaktadır. Köy Enstitüsü mezunu öğretmenlerin bazılarının bu köylere gönderilmesiyle buralarda okul yapımının hızlanacağı düşünülüp, çocuk sayısı 30’un altında olan köylere köy eğitmeni gönderilmesi planlanır. 1943-1948 arası Aydın’da okullu köylerin sayısı hızla artar. Ancak sorunlar o kadar büyüktür ki Salim Gündoğan’ın valiliği dönemindeki eğitim yatırımları planı revize edilir. Yeni yapılan planda 10 yıllık stratejiye göre 1957’ye kadar Aydın ilinde okulsuz köy bırakılmaması hedeflenmektedir. (Anadolu, 24 Mart 1948) Okul durumu çok kötü olan Aydın merkezde İl Genel Meclisi 1950 senesi bütçesine ilkokul yapımı için 100 bin liralık bir ödenek koyar. Bu, kentte sevinçle karşılanır. (Anadolu, 30 Ocak 1950) Aşağı Nazilli’den Yukarı Nazilli’ye öğrencilerin kış şartlarında okula gelmeleri güç olunca Aşağı Nazilli’de ayrı bir okul yaptırılır, Sümerbank ve İl Özel İdaresi bu işin bitirilmesi için parasal kaynak sağlar. (Anadolu, 7 Mart 1949)
Çok partili yaşama geçişte ilkokul yatırımları yanında orta eğitim yatırımlarına da büyük önem verilir. 1948’de Aydın Lisesi ve Aydın Ticaret Lisesi açılır. Aydın Lisesi, ilin ilk lisesi olma özelliğindedir. Aydın Lisesi’nin açılmasıyla azalmaya yüz tutan ortaokul talebesi yine artmaya başlar ve Aydın kültürel açıdan ileri kentlerden biri haline gelir. Aydın Lisesi, Ticaret Lisesi ve Kız Sanat Okulu’yla birlikte ilin üçüncü ve köklü bir okulu olur. Aydın Lisesi sıkıntılı bir dönemde açıldığından bu durum, Cumhuriyet’in bir zaferi ve insanlarımızın iş yapma becerisi olarak algılanır. (Anadolu, 26 Eylül 1948). Aydın Lisesi, 60 öğrenciyle eğitime başlar. Aydın Halkevi okula 8 öğrenci kürsüsü bağışlar, tüm varlıklı kimseleri de Aydın Lisesi’ne katkı yapmaya çağırır. (Anadolu, 13 Ekim 1948) 1943’te özel mahiyette açılan Söke Ortaokulu 1946’da Milli Eğitim Bakanlığı’na devredilir. 1946 itibariyle bu okulda 30’u kız, 105’i erkek olmak üzere 135 öğrenci eğitim görmektedir. Okul öğrencileri tüm Sökelilerin takdirini kazanan faaliyetlerde bulunur. (Anadolu, 5 Ocak 1946) Aynı dönem içinde Çine ilçesi, bir ortaokula kavuşur. (Demokrat İzmir, 11 Ekim 1948) 1949-1950 eğitim yılında Karacasu ortaokulu açılır. Okulun öğretmen kadrosu atanır. Okul geçici olarak bir ilkokul binasında hizmet verir. (Anadolu, 30 Ağustos 1949) Kuşadası’nda da bir ortaokul açılır. (Anadolu, 2 Ekim 1949). Koçarlı’da bir ortaokul yaptırılması için deve güreşi tertip edilir. Buradan 4.500 lira gelir temin edilir. (Anadolu, 3 Şubat 1950) Nazilli Ortaokulunu sıkışıklıktan kurtarmak için 60 bin lira keşifle bu okula ek bina yaptırılır. (Anadolu, 11 Kasım 1946). Ortaklar Köy Enstitüsü bünyesine 1949 itibariyle 3 yeni bina daha kazandırılır. Enstitü’nün kurulduğu saha bataklık, kıraç bir arazidir. Burası, tarım yapılabilecek bir şekle dönüştürülüp ve köylüye örnek, modern bir irfan yuvası haline getirilir. Enstitü çevresindeki sıtma tehlikesi ortadan kaldırılır. Öğrencilere işliklerde marangozluk demircilik, yapı (inşaat), tarım alanlarında uygulamalı eğitim verilir. Okula ait 3000 dekarlık arazinin 970 dekarında çiftçilik uygulamaları yapılır. Okulun elindeki fazla arazinin ise köylüye dağıtılması düşünülür. 1949-1950 eğitim-öğretim döneminde öğrenci sayısı 400’den 481’e; 18 olan kız öğrenci sayısı da 51’e ulaşır. (Anadolu, 18 Ocak 1950)
Liseyle ilgili ayrıntılı bilgi için bakınız: Emre Özbey (2009), ‘Aydın Lisesi’ YTL Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
Bu okul öğretmen kadrosu geçici olarak ilkokul öğretmenlerinden oluşturulmuştur. Bu okula ait bina yapılması ise ekonomik sebeplerden dolayı kısa zamanda mümkün görülmeyince Tekel İdaresi’ne ait bir binayı Milli Eğitim istemiştir. Bunun üzerine iki kurum arasında çok büyük bir tartışma çıkmıştır (Anadolu, 13 Kasım 1949).
Bunlardan bir tanesi 500 kişilik yemekhane salonudur. Bu yemekhane salonunun üst katı yatakhane olarak kullanılacaktır.