Işık Hakkı "Kaçak Yapı" Statüsünde Değerlendirilecek

Yeni kurallara göre, yan parselin güneş ışığını engelleyen her yapı “kaçak” sayılacak. Yüksek çitler ve duvarlar için hızlı denetim ve yıkım yapılacak. Sınır hatlarındaki yapılar için komşuların yazılı anlaşması, hukuki sorunları önlemek için en iyi yöntem.

Küçük Ölçekli İnşaatlara "Ruhsatsız" Kolaylık

• Düzenleme, kısıtlamalar getirirken aynı zamanda bürokratik esneklikler de sağlıyor.

• 200 metrekareyi aşmayan ve iki katı geçmeyen binalar için klasik yapı ruhsatı zorunluluğu kaldırıldı.

• Bu tür projelerde, sertifikalı bir mühendis veya mimar tarafından onaylanmış imar planı yeterli.

• Sertifikalı imar planı, inşaat için yeterli yasal zemin oluşturuyor.

Mülk Sahiplerine Çevresel Sorumluluk Yükleniyor

• İnşaat süreçlerindeki esneklik, önemli denetim sorumlulukları getiriyor.

• Yapısal değişiklikleri izinsiz yapan veya güneş ışığı kriterlerini ihlal eden mülk sahipleri para cezası ve yasal yaptırımlarla karşılaşacak.

• İnşaatın her aşamasında komşu haklarına ve çevresel faktörlere dikkat etmek, mülk sahibinin yasal yükümlülüğüdür.

ABD VİZESİ OLANLAR İÇİN "HIZLI ŞERİT" DÖNEMİ

Kanada hükümeti, başvuru yoğunluğunu eritmek ve güvenilir seyahat geçmişine sahip kişilere kolaylık sağlamak amacıyla CAN+ sistemini devreye aldı. Bu sisteme göre; halihazırda geçerli bir Amerika Birleşik Devletleri (ABD) göçmen olmayan vizesine sahip olan ya da son 10 yıl içerisinde en az bir kez Kanada vizesi alıp bu ülkeyi ziyaret etmiş olan Türk vatandaşları, "öncelikli aday" statüsüne alınacak. Bu kapsama giren kişilerin standart vize başvurusu dışında ek bir işlem yapmasına gerek kalmayacak. Sistem, bu adayları otomatik olarak ayırarak çok daha az evrakla ve normalden çok daha kısa bir sürede sonuç verecek.

9 BİN TÜRK'ÜN SINIR DIŞI EDİLECEĞİ İDDİALARI ASILSIZ ÇIKTI

Geçtiğimiz günlerde bazı mecralarda yer alan ve 2023 depremi sonrası özel izinlerle Kanada’ya giden yaklaşık 9 bin Türk vatandaşının oturum izinlerinin uzatılmayacağı, dosyalarının iade edilerek sınır dışı edilecekleri yönündeki haberler resmi kurumlarca yalanlandı. Kanada Türk Federasyonu, söz konusu iddiaların tamamen asılsız olduğunu ve çeviri hatalarından kaynaklanan bir dezenformasyon içerdiğini duyurdu. Federasyon yetkilileri, Göçmenlik Bakanlığı ile iletişim halinde olduklarını ve depremzedelere yönelik statülerin bireysel değerlendirmelerle devam ettiğini vurguladı.

DİJİTAL TAKİP VE BİREYSEL DEĞERLENDİRME VURGUSU

• IRCC Sözcüsü Krupovich, vize bekleyen vatandaşların belirsizliğini gidermek için şeffaflık sözü verdi.

ZIRHLI KASADAN ÇIKAN SERVET: 40 MİLYON DOLAR, 35 MİLYON EURO VE ALTIN

Macaristan Ulusal Vergi ve Gümrük İdaresi tarafından durdurulan zırhlı kasanın içinden adeta bir hazine fışkırdı. Yapılan resmi tespitlere göre araçta tam 40 milyon dolar, 35 milyon euro nakit para ve 9 kilogram ağırlığında külçe altın bulunuyordu. Macar makamları, yasal ve şeffaf finansal işlemlerin bu denli büyük miktarlarda nakit paranın karayoluyla taşınması şeklinde yapılmayacağını belirterek derhal geniş çaplı bir "kara para aklama" soruşturması başlattı.

UKRAYNA'DAN SERT TEPKİ: "GÖREVLİLER REHİN ALINDI, PARAMIZ ÇALINDI"

El koyma işleminin ardından Kiev yönetiminden peş peşe çok sert açıklamalar geldi. Sevkiyatı yapan Ukrayna devlet bankası Oschadbank, bu hareketin yasa dışı olmadığını savundu. Banka yetkilileri, Ukrayna hava sahasının uçuşlara kapalı olması nedeniyle Avusturya ile Ukrayna arasındaki nakit ve değerli eşya transferlerinin mecburen karayoluyla, "rutin bir işlem" olarak yapıldığını ifade etti. Ancak asıl diplomatik kriz Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha'nın sözleriyle alevlendi. Sybiha, Macaristan hükümetini 7 banka çalışanını "sebepsiz yere rehin almakla" ve Ukrayna devletinin "parasını çalmakla" suçladı.

İSTİHBARAT BAĞLANTISI ÇIKTI: 7 KİŞİ SINIR DIŞI EDİLİYOR

Budapeşte'de alıkonulan 7 Ukraynalı hakkındaki güvenlik soruşturması ise olayın rengini değiştirdi. Macaristan Uluslararası İletişimden Sorumlu Devlet Sekreteri Zoltan Kovacs, yakalanan şahısların geçmişlerine dair çarpıcı bulgulara ulaştıklarını kamuoyuyla paylaştı. Kovacs'ın açıklamasına göre, söz konusu zırhlı araç konvoyunu yöneten ekibin başında Ukrayna Güvenlik Servisi'nden emekli olmuş bir general bulunuyordu. Diğer personellerin de ciddi askeri ve istihbarat deneyimine sahip olduğu saptandı. Macar hükümeti, elde edilen bu istihbarat verilerine dayanarak gözaltındaki 7 Ukrayna vatandaşının derhal sınır dışı edileceğini duyurdu.

KRİZİN PERDE ARKASI: DOĞALGAZ, VETO VE ZELENSKİY'NİN "ADRES" TEHDİDİ

Zırhlı araç krizi, aslında haftalardır devam eden derin bir siyasi gerilimin dışa vurumu olarak yorumlanıyor. Krizin fitili, Rusya'nın İHA saldırılarıyla vurduğu bir petrol boru hattının onarım sürecinde ateşlenmişti. Macaristan ve Slovakya, Kiev yönetimini bu boru hattının tamiratını kasten yavaşlatmakla ve enerji tedarikini baltalamakla suçlamıştı. Bu duruma misilleme yapan Orbán yönetimi, Avrupa Birliği'nin Rusya'ya yönelik yeni yaptırım kararlarını ve Ukrayna'ya can suyu olacak 90 milyar euroluk dev kredi paketini veto ederek bloke etmişti.

Macaristan'ın bu vetosu, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'i adeta çileden çıkarmıştı. Olaydan kısa bir süre önce oldukça tartışmalı bir açıklama yapan Zelenskiy, diplomatik sınırları zorlayarak fiziksel bir tehdit imasında bulunmuştu. Zelenskiy, "Umarım Avrupa Birliği içinde tek bir kişi bile bu 90 milyar euroluk hayati yardımı engellemeye kalkmaz.

Tarihte Bir İlk: Bulut Altyapısına 'Balistik' Darbe

Yaşanan bu olağandışı durum, teknoloji ve güvenlik uzmanları arasında geniş yankı buldu. Analist Shanaka Anslem Perera, sosyal medya üzerinden yaptığı değerlendirmede, dünyanın en büyük bulut hizmeti sağlayıcısının füze ya da İHA parçalarını tanımlamak için basitçe 'nesne' kelimesini kullandığına dikkat çekti. Perera, kurumsal şirketlerin iletişim rehberlerinde henüz bu tarz askeri senaryolar için uygun bir jargon bulunmadığını belirterek, bu olayın tarihte ilk kez dev bir bulut veri merkezinin devletler arası bir savaşta fiziksel olarak vurulması anlamına geldiğinin altını çizdi.

Siber güvenlik uzmanı Lukasz Olejnik ise Amazon'un açıklamasındaki naif dile ironik bir yaklaşımla dikkat çekti. AWS veri merkezinin devre dışı kaldığı gece İran'ın Körfez ülkelerine füze ve dron yağdırdığını, BAE hava sahasının da bu nedenle kapatıldığını hatırlatan Olejnik, aradaki bağlantıyı kurmanın hiç de zor olmadığını ifade etti. Uzman, tarihte ilk defa bir bulut sisteminin balistik nedenlerle çökmesinin önemine vurgu yaptı.

'Veri Merkezleri Artık Askeri Üsler Kadar Kritik'

Bu tarihi eşik, savaş stratejilerinin sadece cepheyle sınırlı kalmayıp dijital kalplere de yöneldiğini kanıtlıyor. SODİMER Kurucusu Prof. Dr. Levent Eraslan da gelişmeyi dijital çağın yeni savaş konsepti üzerinden yorumladı.

Günümüzde bulut sistemlerinin ve dijital ağların en az enerji tesisleri veya askeri üsler kadar hayati bir öneme sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Eraslan, ABD altyapısına yönelik bu dolaylı ya da doğrudan hamlenin asimetrik bir mesaj taşıdığını ifade etti. Eraslan'a göre, veri merkezlerinin fiziksel bütünlüğünün tehdit edilmesi, modern savaşların görünmeyen ama en ölümcül cephelerinden birinin artık dijital altyapı kontrolü olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.

BİNYAMİN NETANYAHU ÖLDÜ MÜ, YAŞIYOR MU?

İran'ın Başbakanlık yerleşkesini vurduğunu duyurmasıyla birlikte küresel çapta sayısız ölüm iddiası dolaşıma girdi. İran Devrim Muhafızları Ordusu, saldırı sonrası yayınladığı bildiride Netanyahu'nun durumunun "belirsizliğini koruduğunu" ifade etti. Ancak şu ana kadar İsrail hükümetinden veya Başbakanlık Ofisi'nden bu iddiaları doğrulayan herhangi bir resmi açıklama gelmedi. Öte yandan, bombaların düştüğü anlarda Netanyahu'nun Almanya'da bulunduğuna dair çeşitli söylentiler de hızla yayılıyor. İsrail cephesinden resmi bir teyit gelmediği için mevcut kaos ortamında Netanyahu'nun hayatını kaybettiğine dair kanıtlanmış bir veri bulunmuyor.

İSRAİL BAŞBAKANLIK OFİSİ VURULDU MU?

İran medyasında geniş yankı bulan askeri bildiriye göre, onuncu dalga füze saldırılarında doğrudan İsrail'in yönetim merkezi hedef alındı. Haberlerde, İsrail Hava Kuvvetleri Komutanlığı karargahı ve Başbakanlık Ofisi'nin "Hayber Şiken" füzeleriyle tam isabetle vurulduğu savunuluyor. Devrim Muhafızları bu operasyonun başarıyla sonuçlandığını duyursa da, İsrail askeri makamları binaların hasar durumu veya can kaybı iddialarına ilişkin sessizliğini ısrarla koruyor. Uzmanlar, savaş dönemlerinde psikolojik harbin bir parçası olarak teyitsiz bilgilerin yayılabileceğine dikkat çekiyor.

İRAN, ABD VE İSRAİL SAVAŞINDA SON DURUM NE?

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in ortaklaşa başlattığı operasyonların ardından Orta Doğu tam anlamıyla bir ateş çemberine döndü. İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ve birçok üst düzey yetkilinin hayatını kaybettiği saldırılara Tahran yönetimi ağır füze atışlarıyla karşılık veriyor. Çatışmalar İsrail sınırlarını aşarken; İran yönetimi Katar, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki ABD üslerini de hedef menziline aldığını açıkladı.

Karşılıklı hamleler nükleer tesislere kadar uzandı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) yetkilileri, İsrail ve ABD'nin İran'daki Natanz nükleer tesislerini de vurduğunu doğruladı. Sivil kayıpların bilançosu ise her geçen saat ağırlaşıyor. İran Kızılayı, bombardımanlar sonucu ülke genelinde 555 sivilin yaşamını yitirdiğini ve 747 kişinin yaralandığını açıkladı.

İRAN SUUDİ ARABİSTAN'A MI SALDIRDI?

Evet, İran ordusu başlattığı geniş çaplı misilleme operasyonları kapsamında Suudi Arabistan topraklarını doğrudan hedef aldı. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, başkent Riyad ve ülkenin doğu bölgesine yönelik hava saldırıları düzenlendiğini doğruladı. Riyad yönetimi, kendi hava sahasının ve topraklarının İran'a karşı askeri bir üs olarak kullanılmasına izin vermeyeceği yönündeki garantisine rağmen Tahran'ın bu hamleyi yapmasını "korkakça" bulduğunu ve gelen saldırıların püskürtüldüğünü açıkladı.

İRAN ARAMCO'YA MI SALDIRDI, TESİSİ Mİ VURDU?

Bölgedeki sıcak çatışmaların ekonomik boyutunu gözler önüne seren en yıkıcı hamle, Suudi enerji devine yapılan saldırı oldu. İran'a ait kamikaze İHA'lar, Suudi Arabistan'ın doğusundaki Ras Tanura kentinde yer alan Aramco tesisine intihar dalışı gerçekleştirdi. Doğrudan tesisi hedef alan bu saldırı sonucu rafinerinin belirli bölgelerinden dumanlar yükseldi ve dev tesiste üretim faaliyetleri geçici süreliğine durduruldu.

İRAN ARAMCO'YA AİT TESİSİ NEDEN VURDU, ÖNEMİ NE?

Dünyanın en büyük ham petrol şirketi olan Aramco, küresel enerji arzının beyni konumunda. Hedef alınan Ras Tanura rafinerisi ise günlük 550 bin varil petrol işleme kapasitesiyle Orta Doğu'nun en büyüklerinden biri. Öyle ki, Suudi Arabistan'ın petrol ihracatının yüzde 75'i tek başına bu tesisten sağlanıyor. İran'ın doğrudan burayı vurmasındaki temel amaç; Suudi Arabistan'ın petrol üretim zincirini kırmak ve küresel enerji kaynakları üzerinden uluslararası topluma ağır bir jeopolitik baskı kurmak.

SAVAŞIN FİTİLİNİ ATEŞLEYEN ABD VE İSRAİL SALDIRILARI

Tüm bu kriz, İsrail ve ABD'nin sabah saatlerinde İran'a yönelik ortaklaşa başlattığı ve "Aslan Kükremesi" adı verilen sürpriz harekatla patlak verdi. ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Savunma Bakanlığı, İran rejiminin nükleer ve askeri tehditlerini ortadan kaldırmak amacıyla Tahran, İsfahan, Kum ve Tebriz başta olmak üzere sekiz kritik İran şehrini bombaladı. Bu saldırının, Umman arabuluculuğunda yürütülen ve İran'ın uranyum stokunu sıfırlamayı kabul ettiği belirtilen ABD-İran müzakerelerinin tam ortasında gelmesi tüm dünyayı şaşkına çevirdi.

İRAN'IN ABD ÜSLERİNE VE İSRAİL'E MİSİLLEMESİ

Topraklarına yönelik bombardımanın ardından İran yönetimi anında karşılık verdi. İsrail'e doğru onlarca balistik füze ateşleyen Tahran, hava sahasını kapattı. İsrail genelinde sirenler çalarken halk sığınaklara yönlendirildi. İran ordusu füzelerini sadece İsrail ile sınırlı tutmadı; Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Katar ve Ürdün'de konuşlu Amerikan üslerini eş zamanlı olarak hedef aldı. Gelen ilk resmi raporlara göre, Bahreyn'de bulunan ABD donanma üssü doğrudan vuruldu.

MERKEZ ÜSSÜ IBUSUKİ YAKINLARI

Uluslararası deprem gözlem merkezlerinden alınan bilgilere göre, sarsıntı yerel saatle 12.00 sularında gerçekleşti. Depremin merkez üssü, Kagoşima iline bağlı turistik Ibusuki kentinin 21 kilometre açığı olarak tespit edildi.

5,5 BÜYÜKLÜĞÜNDE ÖLÇÜLDÜ

Yerin altındaki hareketlilik sismograflara 5,5 büyüklüğünde yansıdı. Orta şiddetteki bu deprem, merkez üssüne yakın yerleşim yerlerinde net bir şekilde hissedildi. Sarsıntının ardından bölgedeki yetkililer durum değerlendirmesine başlarken, ilk belirlemelere göre herhangi bir can veya mal kaybı bilgisi paylaşılmadı. Bölge halkı, Japonya'nın deprem gerçeğiyle bir kez daha yüzleşti.

İRAN'IN YENİ LİDERİ BELLİ OLDU MU? HAMANEY'İN YERİNE KİM GEÇTİ?

Hamaney'in ölüm haberinin ardından, ülkedeki en üst makam olan dini liderlik (Velayet-i Fakih) için sekiz kritik ismin adı ön plana çıktı. Adaylar arasında Hamaney'in oğlu Müçteba Hamaney, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, İmam Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni ve Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei gibi güçlü figürler yer aldı. Ancak Uzmanlar Meclisi ve Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin değerlendirmeleri sonucunda sürpriz yaşanmadı. Alınan kararla birlikte, Ayetullah Ali Rıza Arafi İran'ın geçici yeni Dini Lideri olarak görevlendirildi.

ALİ RIZA ARAFİ KİMDİR, KAÇ YAŞINDA VE HANGİ GÖREVLERDE BULUNDU?

Hamaney sonrası İran'ın en yetkili ismi olarak ilan edilen Ali Rıza Arafi'nin hayatı herkesin merak konusu oldu. 1959 yılında İran'ın Meybod şehrinde dünyaya gelen 67 yaşındaki Arafi, ülkenin önde gelen Şii din adamlarından biri olarak biliniyor. Anayasayı Koruyucular Konseyi ve Uzmanlar Meclisi üyesi olan Arafi, aynı zamanda milis gücü Besic'in (Basij) yöneticiliğini yapıyor. Arafi geçmişte Kum Cuma namazı imamlığı, El-Mustafa Uluslararası Üniversitesi rektörlüğü ve İran İlahiyat Fakültesi başkanlığı gibi devletin en kritik kademelerinde görev aldı.

HAMANEY ÖLDÜ MÜ? SALDIRIDA BAŞKA KİMLER HAYATINI KAYBETTİ?

Cumartesi sabahı düzenlenen geniş çaplı hava saldırısında Hamaney ile birlikte İran'ın üst düzey komuta kademesi de ağır yara aldı. İran Devlet Televizyonu Hamaney'in ölümünü "Şehadet mertebesine ulaştı" ifadeleriyle halka duyurdu. Gelen son resmi bilgilere göre, ABD ve İsrail'in düzenlediği bu ortak operasyonda İran Genelkurmay Başkanı Abdurrahim Musevi ve Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Muhammed Pakpur da hayatını kaybetti.

İRAN'DA YAS İLAN EDİLDİ Mİ? SOKAKLARDA NELER OLUYOR?

Tarihi kırılma noktasının yaşandığı İran'da, ölüm haberlerinin hemen ardından ülke genelinde 40 günlük ulusal yas ve 7 günlük genel tatil kararı alındı. Kararın televizyonlardan duyurulmasıyla birlikte İran halkı meydanlara indi. Sokaklarda ise zıt manzaralar hakimdi. Rejim destekçileri Hamaney ve ölen komutanlar için gözyaşı döküp dualar okurken, rejime muhalif kesimlerin olayları kutladığı anlar kameralara yansıdı. Yeni lider Arafi'nin bu karmaşık dönemde devleti nasıl yöneteceğini ise zaman gösterecek.

HÜRMÜZ BOĞAZI KAPATILDI MI? İRAN'DAN GEMİLERE UYARI GELDİ Mİ?

Bölgeden gelen ilk haberlere göre, İran Devrim Muhafızları'nın Hürmüz Boğazı'nı ticari gemilere kapattığı iddia ediliyor. Avrupa Birliği kaynaklarına dayandırılan uluslararası haberlere göre, boğazı kullanmak isteyen gemilere "Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor" şeklinde doğrudan mesajlar iletildi.

Ancak İran yönetiminden Hürmüz Boğazı'nın tamamen ve resmi olarak kapatıldığına dair henüz bir duyuru gelmedi. İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO), bölgede askeri hareketliliğin ciddi şekilde arttığını belirterek denizcileri acil kodla uyardı. UKMTO, uluslararası telsiz kanalı VHF 16 üzerinden boğazın kapatıldığına dair anonslar duyulduğunu doğruladı. Kurum, bu anonsların şu an için teyit edilemediğini ve hukuki bir bağlayıcılığı olmadığını vurgularken, artan elektronik parazit tehlikesine karşı gemilerin son derece dikkatli seyretmesini istedi.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA SON DURUM NE? GEMİLER NEDEN U DÖNÜŞÜ YAPIYOR?

Kapatılma söylentilerine ve İran'ın sert uyarılarına rağmen Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiği şu an için devam ediyor. Ancak artan güvenlik riskini almak istemeyen bazı dev konteyner gemilerinin Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı girişinde U dönüşü yaparak rotalarını değiştirdiği gözlemlendi. Birçok uluslararası ticari gemi ise durumu netleştirmek ve güvenliği teyit etmek için Körfez'in güvenli sularında beklemeye geçti.

HÜRMÜZ BOĞAZI NEREDE VE ÖNEMİ NEDİR? KAPANIRSA NE OLUR?

Umman ile İran arasında yer alan ve en dar noktası sadece 33 kilometre olan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden açık denizlere bağlayan tek çıkış kapısı konumunda bulunuyor. Burası, küresel enerji güvenliği için kelimenin tam anlamıyla şah damarı görevi görüyor.

Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık üçte biri ve günlük küresel petrol tüketiminin yüzde 20'si (yaklaşık 20 milyon varil) bu dar su yolundan geçiyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve İran'ın devasa petrol ihracatının yanı sıra Katar'ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının tamamı bu rota üzerinden Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya devlerine ulaşıyor. Boğazın olası bir kapanması, küresel enerji tedarik zincirinin kopması anlamına geliyor ve dünya ekonomisinde ağır bir sarsıntıya yol açma potansiyeli taşıyor.

MESUD PEZEŞKİYAN KİMDİR VE KAÇ YAŞINDA?

29 Eylül 1954 tarihinde İran'ın Batı Azerbaycan eyaletine bağlı Mahabad kentinde doğan Mesud Pezeşkiyan, siyaset dünyasının en tecrübeli ve dikkat çeken isimleri arasında yer alıyor. 2024 yılında, 69 yaşındayken cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturan Pezeşkiyan, ülke tarihinin bu makama seçilen en yaşlı lideri unvanını elinde tutuyor. Farsçada "doktorlar" anlamına gelen bir soyada sahip olan siyasetçi, siyasetteki manevralarının yanı sıra azmi ve zorlu hayat mücadelesiyle de tanınıyor.

MESUD PEZEŞKİYAN TÜRK MÜ, ASLEN NERELİ?

Pezeşkiyan'ın etnik kökeni, seçim sürecinden bu yana en çok merak edilen konuların başında geliyor. Azeri bir baba ile Kürt bir annenin çocuğu olarak dünyaya gelen lider, İran Türkü kimliğini her fırsatta gururla savunuyor. Ülkedeki kültürel çeşitliliği temsil eden güçlü bir figür olan Pezeşkiyan, "Tanrı beni bir Türk olarak yarattı; hiç kimse Türklerin dili ve kültürü ile alay edemez" sözleriyle hafızalara kazındı. Ana dilde eğitim hakkını savunması, onun reformist ve kapsayıcı çizgisinin temelini oluşturuyor.

DOKTORLUKTAN SİYASETE: MESUD PEZEŞKİYAN'IN EĞİTİMİ VE MESLEĞİ NE?

Gençlik yıllarında tıbba yönelen Pezeşkiyan, Tebriz Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu. 1980–1988 yılları arasındaki zorlu İran-Irak Savaşı'nda hem eline silah alıp cephede savaştı hem de doktor olarak yüzlerce askerin hayatını kurtardı. Savaşın ardından ihtisasına odaklanan isim, 1993 yılında kalp cerrahisi uzmanı oldu. Tıp dünyasındaki bu başarılı ivmeyi akademiye de taşıyarak, 1994–1999 yılları arasında mezun olduğu Tebriz Tıp Bilimleri Üniversitesi'nde rektörlük görevini üstlendi.

PEZEŞKİYAN'IN SİYASİ KARİYERİ NASIL BAŞLADI VE YÜKSELDİ?

Siyaset arenasına ilk adımını 1997 yılında Sağlık Bakan Yardımcısı olarak atanmasıyla atan Pezeşkiyan, dönemin reformist Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'nin kabinesinde (2001-2005) Sağlık Bakanı olarak yer buldu. Bakanlık görevi bittikten sonra rotasını yasama organına çevirdi. 2008 yılından itibaren peş peşe beş dönem Tebriz milletvekili seçilerek halkla arasındaki güçlü bağı kanıtladı. 2016 ile 2020 yılları arasında ise İran Meclis Başkan Yardımcılığı yaparak siyasetteki etki alanını iyice genişletti.

İRAN CUMHURBAŞKANLIĞI SÜRECİ VE İSRAİL İLE GERİLİM

Eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin helikopter kazasında trajik bir şekilde hayatını kaybetmesiyle erkene alınan 2024 seçimlerinde, Pezeşkiyan reformist kanadın tek adayı olarak sahneye çıktı. Muhafazakar rakibi Said Celili'yi mağlup ederek cumhurbaşkanlığı makamına oturan lider, göreve başladığı andan itibaren dış politikada kritik sınavlar verdi. Batı ile diyalog kapılarını açıp nükleer anlaşmayı canlandırmayı hedeflerken, kendisini bölgede giderek tırmanan büyük bir krizin tam ortasında buldu. Oğlu Yusuf Pezeşkiyan'ın duyurduğu ve yara almadan kurtulduğu son ABD-İsrail destekli suikast girişimi de, onun bu savaş ikliminde ne denli kilit bir figür olduğunu açıkça gösteriyor.

MESUD PEZEŞKİYAN'IN AİLESİ: EŞİNE NE OLDU?

Devletin zirvesindeki bu ismin kişisel hayatı ise büyük bir trajediye dayanıyor. Mesud Pezeşkiyan, 1993 yılında geçirdiği ağır bir trafik kazasında eşini ve bir çocuğunu kaybetti. Yaşadığı bu yıkıcı acının ardından bir daha evlenmeyen siyasetçi, hayatını geride kalan üç çocuğuna adadı. Hem anne hem baba olarak çocuklarını tek başına büyüten Pezeşkiyan'ın kızı Zahra, bugün alanında uzman bir kimya yüksek mühendisi. Özel yaşamında Nehcü'l-Belâga öğretilerine sıkı sıkıya bağlı olan lider, aynı zamanda büyük bir futbol tutkunu ve İran'ın ünlü Traktör takımının en vefalı taraftarları arasında yer alıyor.

ALİ HAMANEY KİMDİR, KAÇ YAŞINDA VE ASLEN NERELİ?

İran'ın mutlak hakimi Ayetullah Ali Hamaney, 1939 yılında ülkenin kutsal şehirlerinden biri kabul edilen Meşhed'de dünyaya geldi. Orta halli bir ailenin ikinci çocuğu olan Hamaney, katı Şii kurallarına bağlı bir molla olan babasının izinden giderek henüz 11 yaşında dini eğitim almaya başladı. Kum ve Necef'teki medreselerde dönemin en ünlü din alimlerinden dersler aldı. Ancak genç Hamaney sadece klasik İslam metinleriyle yetinmedi; Victor Hugo ve Tolstoy gibi Batılı yazarların eserlerini okudu, hatta Farsçaya çevirdi. Mısırlı düşünür Seyyid Kutub'un fikirlerinden de derinden etkilenen Hamaney, 1960'lı yıllarda Şah rejimine karşı yürütülen gizli isyanların baş aktörlerinden biri oldu. Şah'ın acımasız istihbarat örgütü SAVAK tarafından tam altı kez tutuklandı, ağır işkencelerden geçti ve sürgüne gönderildi. Gençlik yıllarında yaşadığı bu travmalar, onun Batı'ya karşı ömür boyu sürecek derin güvensizliğinin temelini attı.

HAMANEY NASIL İKTİDARA GELDİ, SAĞ KOLU NEDEN FELÇLİ?

Siyasete olan tutkusu onu sıradan bir din adamı olmaktan çıkardı. 1981 yılında kendisine yönelik düzenlenen bombalı bir suikast girişiminden sağ kurtuldu ancak bu saldırı sağ kolunun tamamen felç kalmasına neden oldu. Aynı yıl İran İslam Cumhuriyeti'nin üçüncü cumhurbaşkanı seçilerek devrim lideri Ayetullah Humeyni'nin en yakınındaki isim haline geldi. 1989 yılında Humeyni'nin hayatını kaybetmesi, Hamaney'in kaderini bir kez daha değiştirdi. Dini hiyerarşide en üst rütbeli bir "ayetullah" olmamasına rağmen, anayasada yapılan özel bir değişiklikle ve "zamanı okuyabilen lider" vasfıyla "velayet-i fakih" makamına oturdu. O günden itibaren ordu, istihbarat, yargı ve siyasetin tüm iplerini eline alarak İran'da eşi benzeri görülmemiş bir tek adam rejimi inşa etti.

DİRENİŞ EKSENİ NEDİR, İRAN VE İSRAİL NEDEN DÜŞMAN?

Hamaney'in 36 yıllık iktidarı boyunca dış politikadaki en belirgin stratejisi, ABD ve İsrail karşıtlığı üzerine kurduğu "Direniş Ekseni" oldu. İran-Irak savaşından aldığı dersle, bölgede konvansiyonel bir savaş kazanmanın zorluğunu gören Hamaney; Lübnan'da Hizbullah, Suriye'de Esad rejimi, Yemen'de Husiler ve Filistin'de Hamas üzerinden devasa bir vekil güçler ağı kurdu. Ancak bu asimetrik savaş stratejisi, 7 Ekim 2023 sonrasında büyük bir çöküş yaşadı. İsrail'in ağır misillemeleri sonucu Hizbullah lideri Nasrallah'ın öldürülmesi ve Suriye'de Esad'ın devrilmesi, Hamaney'in en büyük stratejik yatırımını yok olma noktasına getirdi. 2024 yılında İsrail'e doğrudan füzeler fırlatarak yeni bir oyun kurmaya çalışsa da bu hamle, Batı yaptırımlarını ve içerideki ekonomik çöküşü daha da hızlandırdı.

ALİ HAMANEY'İN YERİNE KİM GEÇECEK, MÜCTEBA HAMANEY KİMDİR?

86 yaşındaki liderin ilerleyen yaşı ve sağlık sorunları, "Hamaney'den sonra İran'ı kim yönetecek" sorusunu uzun süredir sıcak tutuyor. Adaylar arasında öne çıkan en güçlü isim ise oğlu Mücteba Hamaney. Kamuoyu önünde pek görünmeyen ancak Dini Liderlik Ofisi'nin fiili yöneticisi konumunda olan Mücteba, perde arkasında Devrim Muhafızları ve istihbarat teşkilatıyla çok derin bağlar kurdu. Mayıs 2024'te dönemin Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin şüpheli bir helikopter kazasında hayatını kaybetmesi, Mücteba Hamaney'in haleflik yolundaki en büyük rakibini de ortadan kaldırdı. Bugün İran siyaseti, Hamaney'in gölge iktidarı olan oğlunun, babasından kalan bu enkaz halindeki sistemi nasıl devralacağını ve ayakta tutup tutamayacağını tartışıyor.

ABD ve İsrail, İran’a saldırı başlattı. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İran’a karşı “önleyici saldırı” başlattıklarını duyurdu. İran'ın başkenti Tahran'da patlamalar meydana geldi.

PATLAMA SESLERİ YÜKSELDİ

İran'ın başkenti Tahran'da yeni patlamalar meydana gelirken, İsrail basını, saldırılarda İranlı üst düzey yöneticilerin hedef alındığı iddia etti.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, yaptığı açıklamada, “ülke genelinde olağanüstü hal ilan edildiğini” belirtti. Katz, "İsrail, kendisine yönelik tehditleri ortadan kaldırmak için İran'a karşı önleyici bir saldırı başlattı." dedi.

İsrail ordusu ise İran’a saldırıların başlatıldığına işaret eden ülkeye füze fırlatılması olasılığına karşı halkı sığınaklara yönlendiren uyarı yayımladı.

Ordudan yapılan açıklamada, "güvenlik durumu nedeniyle" sivillerin en yakın sığınağın hangisi olduğunu tespit etmesi ve gereksiz seyahatlerden kaçınması istendi.
“Proaktif uyarı"nın, halkı füze saldırılarına hazırlamak amacıyla yapıldığı belirtildi.

Saat 08.14 itibarıyla İsrail genelinde sirenler çalarken tüm cep telefonlarına uyarı alarmı gönderildi.

ABD JEOLOJİK ARAŞTIRMA MERKEZİ VERİLERİ PAYLAŞTI

ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS) tarafından yapılan açıklamaya göre, depremin merkez üssü Coquimbo bölgesine bağlı Ovalle kenti olarak belirlendi. Kentin 32 kilometre güneybatısında meydana gelen sarsıntının büyüklüğü 6,2 olarak ölçüldü. Yerin 36,9 kilometre derinliğinde gerçekleşen deprem, geniş bir alanda hissedildi.

TSUNAMİ UYARISI YAPILDI MI?

Depremin hemen ardından bölge halkının en büyük korkusu olan tsunami riskine ilişkin değerlendirme yapıldı. Yetkililer, sarsıntının okyanusta dev dalgalar oluşturma potansiyeli taşımadığını belirterek tsunami uyarısı yapmadı. Yerel kaynaklardan aktarılan ilk bilgilere göre, 6,2'lik depremde herhangi bir can veya mal kaybı yaşanmadığı bildirildi. Ekiplerin bölgedeki tarama faaliyetleri sürüyor.

Çin, Rusya, İran, Brezilya, Küba ve Meksika saldırıyı kınarken, İsrail ve Ukrayna ABD’ye destek verdi. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler ise taraflara itidal çağrısında bulundu.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, Venezuela’daki gelişmelerin yakından takip edildiğini belirterek, mevcut durumun bölgesel ve uluslararası güvenlik açısından olumsuz sonuçlar doğurmaması için taraflara itidalli davranma çağrısı yaptı. Açıklamada, Türkiye’nin krizin uluslararası hukuk çerçevesinde çözümüne yönelik yapıcı katkı sunmaya hazır olduğu vurgulandı.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği, ABD’nin askeri eyleminin bölgede endişe verici sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunurken, AB de her koşulda uluslararası hukuk ve BM Şartı’na saygı gösterilmesi gerektiğini bildirdi.

Bu operasyonun, ABD kolluk kuvvetleriyle işbirliği içinde düzenlendiğini belirten Trump, şunları kaydetti:

"ABD, Venezuela ve lideri Başkan Nicolas Maduro'ya karşı büyük çaplı bir saldırı düzenlemiş ve Maduro ile eşi yakalanarak ülke dışına çıkarılmıştır."
Trump ayrıca, yerel saatle 11.00'de Florida'daki Mar-a-Lago malikanesinde basın toplantısı düzenleneceğini bildirdi.

Görgü tanıklarına göre, başkentte yerel saatle 02.00 sıralarında en az 7 patlama sesi geldi.

Patlamaların ardından birçok mahallede halkın evlerinden çıkarak sokaklara yöneldiği, bazı bölgelerde patlama seslerinin uzaktan da net duyulduğu aktarıldı.

Alçaktan uçtuğu gözlemlenen uçaklar da kent genelinde paniğe yol açtı.

Venezuela hükümeti ise olaylara ilişkin henüz resmi açıklama yapmadı.

Venezuela'daki olaya ait olduğu iddia edilen sosyal medya paylaşımlarında ise kentin farklı noktalarındaki patlama görüntüleri yer aldı.

Çiftçiler, Fransa'nın tarım politikalarına, Avrupa Birliği'nin (AB) çevreci politikalarına, ücretlerinin yetersizliğine ve mesleklerinin değersizleştirilmesine ilişkin AA muhabirine değerlendirmede bulundu.

FNSEA üyesi çiftçi Rodolphe Thomassin, "Çiftçiler, Avrupa ve Fransa'nın dayattığı kurallar sebebiyle zorlukla çalışıyor ve ekonomik olarak kötü bir durumdalar." ifadelerini kullandı.

A15 otoyolu da dahil Ile-de-France bölgesine ulaşımı engellemelerinin, hükümet üzerinde baskı oluşturmaya yönelik olduğunu söyleyen Thomassin, eylemler konusunda halkın çoğunluğunun desteğini aldıklarına işaret etti.

Thomassin, diğer yandan kamuoyundaki bu desteğe rağmen medyada çiftçiler için olumsuz bir imaj çizildiğini vurgulayarak, çiftçilerin itibarsızlaştırılmasına tepki gösterdi.

Bir diğer FNSEA üyesi çiftçi Lucile Barrois ise kuşatmayı Paris'e daha yakın yerlerde yapmayı planladıklarını belirterek, en büyük şikayetlerinin, yönetimin "çiftçilere tarlada çalışacak zaman bırakmayacak kadar bürokratik işler" yüklemesi olduğunu dile getirdi.

"Resmi kurumlarda olmanın dışında yapacak başka işlerimiz de var." diyen Barrois, çiftçilerin eylemlerinin AB'nin diğer ülkelerinde de devam eden ve kıtaya yayılan bir protesto olduğunu kaydetti.

Barrois, yabancı üreticiler ile Fransız çiftçilerin özellikle bitki sağlığına ilişkin kısıtlamalar konusunda farklı uygulamalara tabi tutulduğuna dikkati çekti.

"Uymakta ısrar ettiğimiz bitki sağlığı standartlarına sahip olmayan Avrupalı veya yabancı ürünleri kabul etmek bize yapılan bir haksızlıktır." değerlendirmesini yapan Barrois, Fransız çiftçilerin çabalarının daha fazla göz önünde bulundurulmasını istedi.

Fransa’da yapılan son anketlere göre, halkın yüzde 80 ila yüzde 90’ı çiftçileri destekliyor.

Çiftçiler Fransız hükümeti ve Avrupa Birliği’nden taleplerine yanıt alıncaya kadar protestolara devam etmekte kararlı olduklarını belirtiyor.

Bankanın vergi öncesi karı da söz konusu dönemde yüzde 2 artarak 5,7 milyar avroya çıkarken, böylece banka, son 16 yılın en yüksek vergi öncesi karını açıkladı.

Faaliyet giderlerinin daha etkin bir hale getirilmesi için çalışmalar yürütüldüğüne işaret edilen banka açıklamasında, ağırlıkla müşteriyle teması olmayan personel sayısının yaklaşık 3 bin 500 kişi azaltacağı da bildirildi.

Açıklamada görüşlerine yer verilen Deutsche Bank Üst Yöneticisi (CEO) Christian Sewing, bankanın hedeflerinin üzerinde büyümeye devam ettiğini vurgulayarak, “Bu durum bize 2025 hedeflerimize ulaşacağımıza dair güçlü bir güven veriyor.” ifadesini kullandı.

İsrail ordusu Gazze Şeridi'nde 2 bin 269 katliam gerçekleştirirken, hayatını kaybeden ve kayıp olan kişilerin toplam sayısı 33 bin 751 oldu.

Açıklamada naaşı hastanelere ulaşan kişi sayısı 26 bin 751'e yükselirken, ölenlerin 11 bin 500'nünü çocuk, 8 binini kadın, 339'unu sağlık ekipleri, 46'sını sivil savunma ekipleri ve 122'sini de gazeteciler oluşturuyor.

Saldırılar sonucu kayıp durumda olan 7 bin kişinin yüzde 70'ini de kadın ve çocuklar oluşturuyor.

İsrail'in Gazze'ye saldırılarında 65 bin 636 kişi yaralanırken, durumu tehlikeli olan 11 bin yaralı kurtarılmak için tedavi amaçlı seyahat etmeye ihtiyacı duyuyor.

Gazze'de 10 bin kanser hastası ölümle burun buruna gelirken, yaklaşık 700 bin kişi ise yerinden edilmeleri sonucunda çeşitli hastalıklara yakalandı.

Yerinden edilmeleri nedeniyle 8 bin kişide viral hepatit enfeksiyonu vakası görüldü ve 60 bin hamile kadın sağlık hizmetlerine erişemedikleri için, 350 bin kronik hasta ilaç verilmemesi nedeniyle risk altında.

İsrail ordusu 99 sağlık personelini, 10 gazeteciyi gözaltına aldı.

Saldırılar sonucu 2 milyon Gazzeli'nin yerinden edilmesinin yanı sıra 140 hükümet binası, 99 okul ve üniversite İsrail ordusu tarafından tamamen yıkılırken, 295 okul ve üniversite kısmen zarar gördü.

Saldırılarda 161 cami tamamen, 253 cami ise kısmen yıkıldı, 3 kilise hedef alındı.

İsrail ordusunun karadan, havadan ve denizden saldırı altında tuttuğu Gazze'de 70 bin ev tamamen yıkılırken, 290 bin kısmen zarar gördü ve kullanılamaz hale geldi.

Gazze'ye 66 bin ton patlayıcı atan İsrail ordusunun saldırılarında, 30 hastane ve 53 sağlık merkezi hizmet dışı kaldı.

150 sağlık kuruluşunun kısmen zarar gördüğü İsrail ordusunun saldırılarında, 122 ambulans kullanılamaz hale geldi.

İsrail ordusu ayrıca saldırılarında Gazze'deki 200 arkeolojik ve tarihi miras alanını da hedef aldı.

Biden, Suriye-Ürdün sınırındaki Amerikan üssüne düzenlenen saldırıya nasıl karşılık vereceklerini kararlaştırdıklarını söyledi.

Saldırının sorumlusu olarak İran'ı görüp görmedikleri sorusunu, "Bu saldırıyı yapan kişilere silahları sağlamaları bağlamında onları (İran'ı) sorumlu tutuyorum." şeklinde yanıtlayan Biden, saldırının İran'la doğrudan bağlantısının ortaya çıkması durumunda İran'ı doğrudan sorumlu tutup tutmayacağı sorusuna ise "Bunu tartışacağız." ifadesiyle karşılık verdi.

Biden, sözlerine, "Orta Doğu'da daha geniş bir savaşa ihtiyacımız olduğunu düşünmüyorum, bunun peşinde değiliz." diye devam etti.

ABD Başkanı Biden, Suriye-Ürdün sınırındaki Amerikan üssüne hafta sonu düzenlenen saldırıyla ilgili son iki günde Ulusal Güvenlik Konseyi'ni üç kez toplamış ve ülkesinin bu saldırıya nasıl karşılık vereceğini değerlendirmişti.