Serdar Şenol

Serdar Şenol

KAYBOLUP GİDEN MESLEKLER Mİ? YOKSA KÜLTÜRÜMÜZ MÜ?

Eskiden kelimesi üzücü bir kelime, yani şimdi olmayan, kaybolup yitirilmiş şeyler için kullanılan bir anlatım ifadesi…

İnsanoğlunun dünya sahnesinde görüldüğü ilk günden bu yana geçen binlerce yıl içerisinde o günlerde yeni ve kullanışlı olan cisim ve meslekler bir süre tabiri caiz ise moda olup sonrasında hayatlarımızdan çıkıp mazide kalan nice meslek ve icatlar vardı. Tabi bunları saymaya ne satırlar ne de düşünceler yeterli olur. Yakın çağlarda neler neler icat edildi, nice meslekler var oldu.

Ülkemizde de durum aynı bir çok meslek erbabı ürettikleri ürünlerle baş tacı edilirken şimdi ya yok olup gitti ya da unutup gitmek üzere.

Kundura ustaları, yorgancılar, kalaycı ustaları, havutçular, çini ustaları, seyyar yoğurtçular, telkâri ustaları, bakır işleme ustaları, kerpiç ustaları gibi bir çok meslek ya yok olup gitti ya da son temsilcileri ile kaybolacak hepsi. Kültürümüzde yer etmiş bu meslek erbapları geçmiş zamanlar içerisinde ustalıklarıyla nam salmış ve mesleklerini icra etmişler. Öyle ki bazı ustaların ünü ve ürettikleri sınırlarımızı aşıp dünya çapına yayılmış.

***

Teknolojinin gelişmesi ve kullanılan materyallerin daha kolay ve fabrikasyon sistemiyle seri üretimlerinin yapılması az önce saydığım mesleklere ağır darbeler vurmuştur. Örneğin eski zamanlarda usta bir kunduracının elinden çıkan hakiki deri ayakkabıyı işlemek ve ortaya çıkarmak günler belki de haftalar alırken şimdi fabrikalarda günde milyonlarca ayakkabı üretiliyor. Kalaycı ustaları eskiden köy, kasaba, şehirleri dolaşır kalaylanacak bakır kapları toplar tek tek listeye sahiplerinin adını yazar kapları alır götürür 15/20 gün içinde kalayla parlatarak geri iade ederdi. Kerpiç ustalarıysa saman ile killi toprağı karıştırıp blok haline getirdikleri tuğlaları ya fırın ateşinde ya da güneş ışıkları altında kuruturlardı, şimdiyse fabrikasyon blok delikli tuğlalar ve gazbeton bloklar üretilmekte. Yorgancı ustaları bambaşka bir sanat icra ediyorlardı, önce pamukları ve yünleri elde sopayla atıyorlar sonra saten yada ipekli kumaşlarla nakış nakış işleyerek yorganlar üretiyorlardı. Şimdilerde büyük tekstil fabrikalarında makineler seri üretimle yorgan, nevresim ve battaniyeler üretiyor.

Daha aklıma gelmeyen nice meslekler ve ustaları zaman ve teknolojiye yenik düşüp gitti maalesef. Aslında kaybettiğimiz kültürümüz değil mi? O meslekler neden kayboldu dersek son 30 yıldır ülkemizde çırak olarak yetiştirilecek kişi bulamamak çünkü aileler çocuklarını bir usta yerine vermek yerine okutmayı seçince durum bu hale geldi. Keşke her okuyan kişi iş sahibi olabilse o da mümkün olmuyor maalesef. Bir mesleğe usta olabilmek için önce çırak sonra kalfa olmak ve en sonunda işin ustası olabilmektir. Ustalar çırak bulamayınca ve ürettikleri fabrikasyona geçince o sanatlar yok olup gitti. Kaybolanı geri getirmek ve yahut yerine yenisini koymak mümkün olsa bile eski tatları vermeyecektir…