Kerim Yalçınkaya

Kerim Yalçınkaya

ENFLASYONDA İŞ CİDDİ

Yaklaşık milyonlarca emeklinin ve memurların Temmuz zammı adım adımyaklaşıyor. İlk 5 aylık enflasyona göre SSK ve Bağ-Kur emeklilerine yüzde 6.39zam memura ve memur emeklisine de yüzde 3.5 artışa ilaveten yüzde 2.39 farkçıktı. Oysa Türk lirasının dolar karşısındaki değer kaybı yıl başından bu yanayüzde 22 oldu. Yani 1700 lira alan bir emeklinin yılbaşından bu yana maaşı 375lira eridi. Haziran’da çıkacak enflasyonla birlikte emekli maaşına yüzde 8 zamyapılsa bile 1700 lira maaş alan emekli Temmuz’da 143 lira zam alacak. Budurumda TL’nin dolar karşısındaki yüzde 22’lik değer kaybından dolayı satınalma gücünde 131 liralık erime gündeme gelecek. Mal ve hizmetlere gelen bukadar zam karşısında ezilecek. İlk 6 aylık tüketici fiyat endeksi verisi SSk veBağ-Kur emeklilerinin zam oranını gösterecek. Memurların ve memuremeklilerinin de yüzde 3.5 toplusözleşme zammına ilaveten alacağı enflasyon farkını ortaya koyacak. Türkiyeİstatistik Kurumu önceki gün Mayıs ayı enflasyon verilerini açıkladı. Buna göreOcak-Mayıs enflasyona yüzde 6.39 olarak gerçekleşti. 3 Temmuz’da açıklanacakHaziran ayı verisine göre emeklilerin zam oranı artacak veya azalacak. SSK veBağ-Kur emeklilerinin kesim zam oranı ortaya çıkacak. Memurların ve memuremeklilerinin de Temmuz’da enflasyon farkı alabilmesi için ilk 6 aylık TÜFE’ninyüzde 4’ü aşması gerekiyordu. Tüketici fiyatları Mayıs’ta 7.62 arttı. YıllıkTÜFE ise yüzde 12.15 oldu. Ana harcama grupları itibarıyle aylık en yüksekartış yüzde 5.21 ile giyim ve ayakkabıda görülürken ulaştırmadaki artış yüzde2.32 ile gerçekleşti.

Mayıs ayında dolar kuru TL karşısında yüzde 15 d olayında değerkazandı. Bu artış dolar enflasyonu ile TL enflasyon farkı ile düzeltilirse birayda doların yüzde 13.5 dolayında değer kazandığı anlaşılır. Diğer dövizler deyakın oranlarda değer kazandılar.

Üretimde daha yüksek oranda ithal girdi kullanıldığı için kur artışıdoğrudan maliyet artışı yarattı. Elbetteki üretici depodaki eski stokunda artankur ile hesap etti. Çünkü yerine yenisi artan kurdan koyacaktır.

Devlet ise özel sektöre tahsis ettiği turizm yatırım alanlarındakiraya verdiği yerlerde yıllık irtifak hakkı bedellerini ve kiraları yüzde20.16 artırdı. Bu artışlar, tüm ekonomiye girdi olduğu için maliyet artışıyarattı. O kadar ki Mayıs ayında enerjide yıllık yurt içi üretici fiyat endeksiyüzde 29.59 oldu.

Genel olarak bakarsak bugünkü ortamda maliyet artışını perakendeyeyansıtmak eskisi kadar kolay olmayacak. Çünkü piyasalarda panik yaşanıyor.Tüketicinin cebindeki para enflasyonla eridi. Birçok paralı kesim ise parasınıaltında ve dövize yatırdı. İşçi-memur’un aldığı maaş ve ücretler, fiyatartışlarına yetişemedi. Satın alma güçleri önümüzdeki süreçte daha dadüşecektir.

Bu şartlar altında üreticiler yüksek maliyet artışının yanlızca birkısmını perakende fiyatlara yansıtabilecektir. Kısmen veya tamamenyansıtamadığı maliyet artışını ise geriye yani işçi ücretlerine yansıtmayaçalışacaklar. Söz konusu enflasyonun çok altında ücret artışı yapacaktır ya daişsizlik daha da artacaktır. Maliyetlerini ileriye ve geriye yarsıtmayanlar iseiflas edecektir. Bu ortamda sabit gelirliler TUİK’in enflasyon verilerinisağlıklı hesaplayamadığı için memur-işçi ve emekli kesimi ay sonunu zorgetirecektir.

Çünkü birçok dış ve yurt içi ekonomi kurmaylarının iddialarına göre,Türkiye’deki enflasyon hızı yüzde 13’ün çok üstündedir.

Kur artışı ve petrol fiyatlarındaki artış tüketici fiyat endeksinetam yansımadı. Mesela Mayıs ayında üretici fiyat endeksi yüzde 20.15 olanTÜFE’den daha büyüktür. Ayrıca Mayıs ayındaki çekirdek enflasyonda dahayüksektir. Bu nedenle enflasyon hızı özellikle sabit gelirleri önümüzdekiaylarda daha devam edecek ve zorlayacaktır.

Elbette bir hatalı politika olmazsa enflasyon da olmaz. Dünyada enyüksek enflasyon oranı olan birkaç ülkeden biriyiz. Hükümet ve ekonomikurmayları enflasyonun nedenlerini açıklamak yerine nasıl çözecekleriniaçıklasalar, vatandaşın güvenini kazanır, hem de yapmaları gereken görevleriihmal etmemiş olurlar.

Financial Times “Borç yükü ve enflasyon Erdoğan’ı zorluyor” başlıklıhaberinde AK Partili yetkililerin zayıf TL artan fiyatlar ve ekonomikbelirsizlik döneminde seçmenlerden oy istiyor olmaktan kaygı duyduklarınıyazıyor. Gazetenin Ankara muhabiri Laura Pitel’in imzasını taşıyan haberdeyayınlanan enflasyon rakamlarında büyük bir artışın görüldüğünü belirterek butablo karşısında Merkez Bankası’nın Perşembe günü yapacağı toplantıda faizleridaha da artıracağı beklentisiyle TL’nin değer kazandığına dikkat çekiyorgazete. Türkiye’nin bunun dışında büyük bir cari açık ve şirket borçlarıyüküyle karşı karşıya olduğunu en büyük kaygılardan birinin de bunun 295 milyardoları bulan özel sektör borçları olduğunu belirtiyor. Yılbaşından bu yanayüzde 22 değer kaybeden lira dolar ve Euro ile borçlanan şirketlerin borçlarınıçevirmesini daha da pahalılaştırıyor” diyen gazete geçen hafta Ankara merkezliGama Holding’in 1 milyar dolarlık borcunu yeniden yapılandırmak isteyen sonşirket olduğunu yazıyor.