Menderes Akdağ

Menderes Akdağ

Çok Partili Yaşama Geçiş Süreci’nde (1946-1950)

Aydın İli Neden Türkiye Siyaseti’nin Merkezi Oldu

Demokrat Parti’nin kurulma aşamasında Adnan Menderes, CelalBayar’dan sonra partide ikinci adamdır. Buna rağmen siyasi faaliyet anlamındaİstanbul, İzmir ve Ankara illerinden daha yoğun olarak Demokrat Parti’nin Aydınilinde siyasi faaliyette bulunduğu söylenebilir. Bunda aşağıdaki sebep ve ilginç tesadüfleretkili olmuştur:

-Aydın ilinin sosyal ve ekonomik yapısı

-Etem Menderes faktörü ve Adnan Menderes’in bu kişi eliyle tüm AydınCHP teşkilatlarına hâkim olması

-Çok partili yaşama geçiş sürecinde ilk belediye seçimininKoçarlı’da yapılması, Adnan Menderes’in köyünün bağlı olduğu bu ilçedekibelediye seçiminin iktidar ve muhalefet partileri tarafından genel seçim havasıiçerisine sokulması. Seçimin adeta namus meselesi gibi algılanmasıdır.

-Çok partili yaşama geçiş sürecinin ilk genel seçimi olan 21 Temmuz1946 yılı seçiminin Aydın ilinde vukuatlı geçmesi, Çakırbeyli Cinayeti ve bucinayetin muhalefet tarafından kamuoyuna CHP tarafından işlenmiş bir siyasicinayet olarak takdim edilmesi ve olayın dört yıl boyunca taze tutulması.

-Kerim Cevdet İncedayı olayı, bu olay üzerinden CHP’nin DemokratParti tarafından elitler partisi olmakla suçlanması.

-1948 yılı araseçimlerinin bir durağının da Aydın ili olması

-1949 yılı Ortaklar belde belediye seçimi. Bu seçimin 1950 genelseçimlerinden önceki son seçim olması ve İktidar ve muhalefet partilerinin deburadan çıkacak sonucun genel seçim sonucunu belirleyecek şekilde bu seçimialgılamaları.

-Bütün ülkeye mal olacak mülki idare baskısı; Aydın il valisi veAdnan Menderes arasındaki polemikler ve Halkevleri tartışmaları.

-Aydın’ın Adnan Menderes’in memleketi olması faktörü.

Adnan Menderes DP kurucu üyeleriyle 1945 yılında muhalefetegeçtiğinde CHP genel merkezi Aydın ilinde partideki Adnan Menderes etkisinisilmek için temizlik hareketi başlatmıştır. 8 Kasım 1945 tarihinde toplanan CHPGenel İdare Kurulu görülen lüzum üzerine(hiçbir gerekçe göstermeden) EtemMenderes’i Aydın İl Başkanlığı görevinden almıştır. Etem Menderes bunun üzerineCHP üyeliğinden istifa etmiştir. Yeni Asır gazetesi Etem Menderes’inistifasından sonra evinin sevenleriyle doldurulduğunu yazmıştır. Kimi HalkPartililer, gazetenin bu haberini tekzip etmiştir. Kentte oldukça iyi bilinenbir sima olan sinemacı Hakkı(Darcan)(*), Emekli Yüzbaşı Salih (Kalaycıoğlu)gibi pek çok kimsenin imza attığı bir yazı CHP Genel Sekterliği’negönderilmiştir. Bu yazıda Etem Menderes’in istifasının Aydın halkı tarafındandoğal karşılandığı belirtilmiştir. Halk Partisi yeni Aydın İl Başkan VekiliNeşet Akkor durum değerlendirmesi yapmak üzere CHP Genel Sekreterliğince derhalAnkara’ya çağrılmıştır(1). Artık kavga kızışmıştır. CHP ve DP arasında ciddirekabet ve kavga dönemi başlamıştır. Arena ise Aydın ilidir.

--

(*)Ünal Uyguç CHP Eski Aydın Milletvekili Mustafa Kemal Yılmaz veAydın Eski Senatörü Sadettin Demirayak belirttiğine göre; Hakkı Darcan’ınsineması Aydın Merkezde Bey Camii ile Şehitler Abidesi arasında yer almaktaydı.Hakkı Darcan, Adnan Menderes ile çok iyi arkadaştı. Adnan Menderes CHP Aydınmilletvekilli olduğu dönemde, her Aydın’a gelişinde Hakkı Darcan’ı ziyaretederdi. Hakkı Darcan ve Adnan Menderes birlikte tavla oynamayı çok severdi.Demokrat Parti kurulduktan sonra Hakkı Darcan CHP üyesi olarak kalmayısürdürdü. Ancak Adnan Menderes ile arkadaşlıkları devam etti. Adnan Menderes,özellikle tavla oynarken Hakkı Darcan’ı kızdırmaktan çok hoşlanırdı. HakkıDarcan kızınca küfürlü konuşurdu. Bu durum karşısında Adnan Menderes kızmaz,tersine bundan keyif alırdı. Hatta Adnan Menderes, başbakanlığı döneminde Aydın’ıziyaretleri sırasında Hakkı Darcan’la oyun oynarken onu kızdırınca, Darcanbiraz küfürlü konuşunca, o esnada Adnan Menderes’in yanında bulunan İçişleriBakanı Namık Gedik, bir başbakana karşı böyle konuşulması hoşuna gitmemiş, bunedenle Darcan’ı tutuklatmaya çalışmıştır. Ancak Menderes buna biz iki arkadaşarasında oyun oynuyoruz diyerek engel olmuştur.(Görüşme Tarihi: 15.05.2007)

(1)Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, 490.01/139.560.1.